Việt Nam trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu

Việt Nam trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu đã thể hiện là một thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Hiến pháp năm 2013 chứa đựng một số nội dung thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong chống biến đổi khí hậu. Mọi người có quyền được sống trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường” (Điều 43 Hiến pháp năm 2013); “Nhà nước có chính sách bảo vệ môi trường… chủ động phòng, chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu. Nhà nước khuyến khích mọi hoạt động bảo vệ môi trường, phát triển, sử dụng năng lượng mới, năng lượng tái tạo” (Điều 63 Hiến pháp năm 2013).

Một số đạo luật chứa đựng các chính sách của Nhà nước về chống biến đổi khí hậu, trong đó phải kể đến Luật Đầu tư năm 2020 đã quy định: sản xuất năng lượng mới, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; sản phẩm tiết kiệm năng lượng thuộc nhóm ngành nghề ưu đãi đầu tư. Bên cạnh đó, trồng và bảo vệ rừng cũng thuộc nhóm ngành nghề ưu đãi đầu tư (điểm b, e khoản 1 Điều 16 Luật Đầu tư năm 2020).

Tại Hội nghị bàn về biến đổi khí hậu COP26 diễn ra ở Anh (tháng 11/2023), Việt Nam cam kết từ bỏ sản xuất điện từ than đá và ngừng xây mới các nhà máy nhiệt điện than.

Đứng trước những hiểm họa do biến đổi khí hậu gây ra, Nhà nước cần thúc đẩy mạnh mẽ việc hoàn thiện chính sách, pháp luật, đồng thời có những giải pháp chống biến đổi khí hậu. Cụ thể là:

(1) Thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động sản xuất năng lượng mới, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; sản phẩm tiết kiệm năng lượng nhằm thay thế năng lượng hoá thạch. Để làm được điều này cần có các cơ chế, giải pháp cụ thể, như: ưu đãi cao, cho vay vốn với lãi suất thấp, hỗ trợ về kỹ thuật, công nghệ, đào tạo nhân lực, hỗ trợ quảng bá, tiêu thụ sản phẩm…

(2) Nhà nước cần thúc đẩy nhanh việc nghiên cứu, áp dụng công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (Carbon Capture and Storage – CCS) – công nghệ tiềm năng giúp giảm phát thải CO2. Tại Việt Nam, công nghệ CCS đã và đang nhận được sự quan tâm rất lớn của các nhà hoạch định chính sách trong những năm gần đây. Đặc biệt sau khi Việt Nam tham gia “Tuyên bố chuyển đổi từ than sang điện sạch toàn cầu” tại Hội nghị chống biến đổi khí hậu (COP26) năm 2021. Nhà nước xây dựng, ban hành chính sách, pháp luật hỗ trợ triển khai các dự án CCS; liên doanh, liên kết, chuyển giao công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon.

(3) Cần nhận thấy việc khử carbon đang tạo ra trên thế giới một thị trường mới thông qua việc phát triển công nghệ lưu trữ hydro và năng lượng, công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon dioxide; phát triển sản phẩm năng lượng mới, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Ước tính quy mô của thị trường này riêng tại Nhật Bản, Mỹ và châu Âu đạt tới 8.500 nghìn tỷ yên7. Khử cacbon không chỉ giúp chống biến đổi khí hậu mà còn có thể thúc đẩy kinh tế phát triển ở trình độ cao hơn thông qua phát triển các sản phẩm năng lượng mới, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Đây cũng là điều mà Nhà nước cần quan tâm để xây dựng chính sách phát triển kinh tế.

(4) Rừng đóng vai trò quan trọng trong hấp thụ carbon. Theo các nhà khoa học, thực vật và các đại dương có khả năng hấp thụ một nửa khí CO2. Quan tâm đến việc trồng rừng, bảo vệ rừng không bao giờ là lỗi thời và phù hợp với điều kiện kinh tế còn khó khăn của nước ta hiện nay. Đây chính là giải pháp ít tốn kém nhất, đồng thời, đem lại nhiều lợi ích khác bên cạnh tác dụng khử CO2: rừng tăng thu nhập cho người dân, rừng chống sạt lở đất… Nhà nước nên có cơ chế, giải pháp hiệu lực, hiệu quả hơn trong lĩnh vực bảo vệ rừng và trồng rừng. Đối với các hành vi gây tổn hại rừng cần kịp thời ngăn chặn, phát hiện và nghiêm khắc xử lý.